Autor/ka
dokumentacji
Anna Kaznodziej
Opis
„Pasaż Róży” to instalacja artystyczna autorstwa Joanny Rajkowskiej, obejmująca podwórko kamienicy Antoniego Engela przy ulicy Piotrkowskiej 3 w Łodzi. Projekt powstał w ramach Festiwalu Łódź Czterech Kultur i obejmuje ściany budynków oraz oficyn wyłożone tysiącami fragmentów luster, układających się w motyw kwiatów róży. Instalacja rozciąga się przez całe podwórko, sięgając w kierunku ulicy Zachodniej, i funkcjonuje jako przejście pomiędzy różnymi fragmentami miejskiej tkanki. Inspiracją dla realizacji były osobiste doświadczenia artystki związane z chorobą córki, Róży, u której zdiagnozowano nowotwór oczu. Skutkiem leczenia była rekonstrukcja siatkówki, wpływająca na sposób widzenia. Rajkowska postanowiła wyrazić radość z odzyskania wzroku, jednocześnie odnosząc się do jego odmienności, poprzez nadanie architekturze „drugiej skóry” – siatkówki, która odbija rzeczywistość w sposób fragmentaryczny i nieciągły. W tym procesie budynki tracą swoją pierwotną materialność, stapiając się z otoczeniem poprzez zwielokrotnione, rozbite obrazy. Instalacja pozostaje zmienna w zależności od pory dnia, pogody i natężenia światła. Odbicia luster modyfikują percepcję przestrzeni, czyniąc ją dynamiczną i nieustannie przekształcaną. Artystka wskazywała również na inspirację „Teorią widzenia” Władysława Strzemińskiego, traktując widzenie jako proces zależny od doświadczenia, ciała i uwarunkowań biologicznych.
Autorska refleksja
Podwórko, w którym znajduje się „Pasaż Róży”, było wcześniej klasycznym przykładem niemiejsca – wąskim, szarym przejściem pozbawionym funkcji społecznych. Instalacja radykalnie zmieniła jego status, czyniąc je jednym z najczęściej odwiedzanych punktów w tej części miasta. Przestrzeń, która wcześniej służyła wyłącznie tranzytowi, stała się celem samym w sobie, intensywnie użytkowanym przez mieszkańców i turystów. Jednocześnie przekształcenie to nie pozostaje bez znaczenia dla osób mieszkających w kamienicy. Codzienna dostępność pasażu i jego popularność wprowadzają napięcie pomiędzy prywatnością a publiczną ekspozycją. Joanna Rajkowska przyznawała, że projekt nie był tworzony z myślą o mieszkańcach jako głównych odbiorcach, lecz jako realizacja idei, z której każdy może wziąć tyle, ile uzna za stosowne. Z czasem przestrzeń wokół pasażu zaczęła się zmieniać również urbanistycznie – pojawiły się ławki, rośliny i inne elementy porządkujące otoczenie. Istotne wydaje mi się także to, że „Pasaż Róży” otworzył to miejsce na inne, oddolne działania artystyczne. W bezpośrednim sąsiedztwie instalacji funkcjonują plakaty, wlepki i graffiti, tworząc wyraźny dysonans pomiędzy oficjalną realizacją artystyczną a nieformalnymi śladami aktywności twórczej. To napięcie – pomiędzy uporządkowaniem a spontanicznością – dobrze oddaje charakter współczesnej Łodzi.
Statement
„Pasaż Róży” Joanny Rajkowskiej, zrealizowany w 2014 roku w podwórku kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 3 w Łodzi, to instalacja wykorzystująca fragmenty luster jako metaforę widzenia i jego niedoskonałości. Przekształcając anonimowe przejście w intensywnie użytkowane miejsce, praca wprowadza w przestrzeń miasta wątki cielesności, wrażliwości i zmienności percepcji.
