Autor/ka
dokumentacji
Roksana Konieczna
Opis
„Obszar obrazów efemerycznych” to instalacja przestrzenna autorstwa Jana Berdyszaka, zrealizowana w 2009 roku w ramach projektu „Poznań Miasto Sztuki”. Dzieło składa się z siedmiu stalowych stelaży, w których osadzono tafle szkła o zróżnicowanej przezroczystości i kątach ustawienia. Konstrukcja ma charakter modułowy i wizualnie zbliżony do elementów infrastruktury miejskiej, co sprawia, że obiekt łatwo wtapia się w otoczenie. Zastosowane materiały — stal i szkło — są chłodne, przemysłowe i pozbawione dekoracyjności, a jednocześnie silnie reagują na otoczenie. Tafle szkła pełnią funkcję filtrów percepcyjnych: kadrują fragmenty przestrzeni, multiplikują odbicia przechodniów, pojazdów i architektury, załamują obraz i wprowadzają jego deformacje. Instalacja nie generuje obrazu trwałego — to, co widoczne, powstaje jedynie chwilowo i natychmiast zanika wraz ze zmianą światła, ruchu obserwatora czy warunków atmosferycznych. Dzieło odnosi się do idei obrazu efemerycznego, nietrwałego i niestabilnego, znanego z odbić w wodzie, kałużach czy szybach. Nie operuje narracją ani symbolem, lecz doświadczeniem percepcyjnym. Odbiorca staje się jednocześnie widzem i elementem obrazu, który powstaje wyłącznie w momencie spotkania z instalacją.
Autorska refleksja
Kaponiera jest przestrzenią o wyraźnie tranzytowym charakterze — miejscem, przez które się przechodzi, nie zatrzymując się na dłużej. Wybór tej lokalizacji dla „Obszaru obrazów efemerycznych” wydaje się działaniem celowym. W przestrzeni pozbawionej reprezentacyjności i symbolicznej hierarchii dzieło nie narzuca narracji, lecz dyskretnie wpisuje się w codzienny rytm miasta. Instalacja działa jak „urządzenie do patrzenia”. Nie eksponuje siebie samej, lecz uruchamia proces widzenia miasta w ruchu. Każdy odbiór jest inny, zależny od chwili, pory dnia i indywidualnej trajektorii poruszania się. W tym sensie dzieło nieustannie negocjuje swoją obecność z otoczeniem, stając się częścią relacyjnej tożsamości miejsca. Obiekt pozostaje ambiwalentny, dla wielu użytkowników nie jest jednoznaczne, czy mają do czynienia z dziełem sztuki, czy elementem infrastruktury. Ta niepewność wydaje się kluczowa: instalacja nie domaga się uwagi ani kontemplacji, lecz ujawnia się przypadkowo, w szczelinach codziennego doświadczenia miasta. Efemeryczność obrazu staje się tu komentarzem do współczesnej percepcji przestrzeni miejskiej, w której wszystko pozostaje w ciągłym ruchu i nie daje się utrwalić.
Statement
„Obszar obrazów efemerycznych” Jana Berdyszaka to instalacja, która nie opowiada historii, bardziej rejestruje chwilowe odbicia miasta. Umieszczona w tranzytowej przestrzeni Kaponiery, ujawnia efemeryczność widzenia i zmienność miejskich obrazów. Jej znaczenie powstaje w przypadkowym spotkaniu z przechodniem, czyniąc z niemiejsca narzędzie percepcyjnego doświadczenia miasta jako procesu.
