Autor/ka
dokumentacji
Martyna Pauli
Opis
Rzeźba ma charakter abstrakcyjny. Jest to monolityczna bryła kamienna o formie nieregularnego wielościanu, w lokalnym obiegu określana jako „Trapezohedron”. Równolegle funkcjonuje potoczna nazwa „Melancholijny kamień”, odsyłająca do zagadkowej bryły obecnej na miedziorycie Albrechta Dürera „Melancholia I” (1514), interpretowanej w ikonografii jako symbol namysłu, mierzenia i geometrii czystej. Obiekt wykonano w technice ubytkowej, przez stopniowe kształtowanie formy poprzez odejmowanie materiału. W lokalnych opisach materiał wskazywany jest jako jasny kamień (piaskowiec lub wapień). Powierzchnia zachowuje czytelne ślady obróbki oraz ślady eksploatacji w warunkach zewnętrznych: zacieki, porosty i zielenienia, a także spękania i ubytki. Istotnym elementem kompozycji jest sposób ekspozycji: rzeźbę ustawiono na jednym z wierzchołków, co wzmacnia wrażenie balansowania i wprowadza napięcie formalne. Obiekt jest ulokowany w osiedlowej przestrzeni wspólnej – pomiędzy blokami mieszkalnymi, parkingami, drogą oraz punktami usługowymi – i osadzony na wydzielonej płycie/fundamencie.
Autorska refleksja
Rzeźba stapia się z tłem typowego osiedla bloków mieszkalnych powstałego w okresie PRL. Podczas wizji lokalnej ujawniła się jej niska rozpoznawalność: osoby pytane o drogę potrzebowały czasu, by skojarzyć obiekt i jego lokalizację, częściej posługując się odniesieniami do punktów usługowych niż do samej rzeźby. Nie pełni ona roli punktu orientacyjnego, mimo że znajduje się w relatywnie intensywnie użytkowanej przestrzeni. Choć obiekt był odnawiany w grudniu 2014 roku, w grudniu 2025 ponownie sprawiał wrażenie zaniedbanego: widoczne były osady, porosty oraz ubytki i odpryski w strukturze kamienia. Współczesny odbiór rzeźby naznaczony jest mechanizmem typowym dla plenerowych realizacji z lat 60. i 70.: obiekty publiczne, pozbawione czytelnej informacji o autorstwie i odpowiedzialności za utrzymanie, z czasem tracą status „dzieł sztuki” i zaczynają funkcjonować jak element infrastruktury codzienności. W tym sensie rzeźba ujawnia również problem widzialności i troski: wymaga uważności, której przestrzeń osiedlowa zwykle nie uruchamia, a pamięć o jej genezie musi być każdorazowo przywracana poprzez opowieść, kontekst i lokalne działania aktywistyczne.
Statement
„Melancholijny kamień” Kazimierza Bąka to osiedlowa rzeźba abstrakcyjna: ciężka, monolityczna bryła jasnego kamienia, osadzona na narożniku tak, jakby była w permanentnym stanie równowagi i napięcia. Jej forma to wielościan, potocznie nazywany „trapezohedronem”. Rzeźba powstała w 1974 roku podczas studenckiego pleneru ASP w Krakowie realizowanego w Ostrowcu Świętokrzyskim. Usytuowana pomiędzy blokami, sklepami, parkingami stała się tłem dla spraw codziennych. Paradoksalnie jej największą cechą jest właśnie ta niewidzialność: mijana, zapominana, odnawiana i znów niszczejąca, pozostaje testem na to, czy potrafimy troszczyć się o sztukę, która nie lśni w galerii, lecz jest tuż obok nas.
